Çalışma izni başvurusu, yabancı Türkiye'de yasal olarak bulunuyorsa yurt içinden doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına, yurt dışındaysa bulunduğu ülkedeki Türk büyükelçiliği veya başkonsolosluğuna yapılır (6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m. 7). İşverene bağlı çalışılacaksa başvuruyu tamamlayan ve onaylayan taraf işverendir; bağımsız çalışmada ise başvuruyu yabancının kendisi yapar.
Bu yazıda çalışma izni başvurusunun yurt içinden ve yurt dışından nasıl yapıldığını, işveren ile yabancının hangi adımları üstlendiğini, değerlendirme ve itiraz sürelerini, izin türlerini ve sık yapılan hataları güncel mevzuat ve Danıştay içtihadı ışığında ele alıyoruz.
Çalışma izni başvurusunu kim, nereye yapar?
Başvuru yeri, yabancının başvuru anında nerede bulunduğuna göre belirlenir. Yurt içinden yapılan başvurular Bakanlığın elektronik sistemi üzerinden doğrudan Bakanlığa, yurt dışından yapılanlar ise Türk dış temsilciliğine yapılır ve temsilcilikçe Bakanlığa iletilir. Kanun, başvurunun yetkili aracı kurum tarafından yapılabileceğini de öngörür (6735 sayılı Kanun m. 7/2).
Bir işverene bağlı çalışılacak işlerde başvuru, işverenin istenen bilgi ve belgeleri sisteme yükleyip onaylamasıyla tamamlanır. İşveren bulunmayan, yani bağımsız çalışma izni talep edilen durumlarda ise bilgi ve belgeleri sisteme yükleyip başvuruyu onaylayan yabancıdır (Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği m. 17).
Yurt içinden başvuru için hangi şartlar aranır?
Yurt içinden başvuruda yabancının kural olarak en az altı ay süreli geçerli bir ikamet izninin (oturum izni) bulunması gerekir (Yönetmelik m. 15/4). Bakanlık, belirli yabancı grupları için ikamet izni olmaksızın sistem üzerinden başvuru imkânı tanıyabilir ve bu grupları resmî internet sayfasında altı aylık dönemlerle günceller.
Turistik vize veya vize muafiyetiyle Türkiye'de bulunan bir yabancı, bu istisnalardan birine girmiyorsa yurt içinden başvuru yapamaz. Bu nedenle mevcut ikamet izninin türü ve kalan süresi, başvuru yolunu seçmeden önce kontrol edilmelidir; ikamet izni türleri için yabancıların oturum izni rehberimize göz atabilirsiniz.
Yurt dışından başvuru nasıl tamamlanır?
Yurt dışından başvuruda yabancı önce Türk dış temsilciliğine çalışma vizesi başvurusu yapar. Ardından işveren, temsilcilikçe verilen referans numarası ile istenen belgeleri sisteme yükleyerek başvuruyu onaylar. Bu onayın çalışma vizesi başvurusundan itibaren otuz gün içinde verilmesi zorunludur (Yönetmelik m. 17/2).
Yurt dışından yapılan başvuruya dayanarak izin alan yabancı, iznin geçerlilik başlangıcından itibaren altı ay içinde Türkiye'ye gelmek zorundadır; gelmezse izin iptal edilir (6735 sayılı Kanun m. 12/2). Yabancının ayrıca yurda giriş tarihinden itibaren bir ay içinde çalışmaya başlaması gerekir (Yönetmelik m. 25/2).
İşverenin ve yabancının adımları nelerdir?
Çalışma izni başvurusunda iş bölümü açıktır: işveren başvurunun sahibi gibi hareket eder, yabancı ise kimlik ve nitelik belgelerini sağlar. Başvuru sırasında sisteme girilecek bilgiler ve yüklenecek belgeler Bakanlıkça belirlenerek resmî internet sayfasında yayımlanır (Yönetmelik m. 15/8). Liste zaman zaman güncellendiğinden başvuru günü yeniden kontrol edilmelidir.
- İşveren: elektronik tebligat adresi edinir, iş sözleşmesini hazırlar, işyerine ilişkin belgeleri yükler ve başvuruyu onaylar
- Yabancı: pasaport, ikamet izni (yurt içi başvuruda), diploma ve gerekiyorsa mesleki yeterlilik belgelerini sağlar
- Yurt dışı başvuruda yabancı: dış temsilciliğe çalışma vizesi başvurusu yapar ve referans numarasını işverene iletir
- İşveren: izin çıktıktan sonra SGK işe giriş bildirimini süresinde yapar
- İşveren: çalışmanın sona ermesini veya iptali gerektiren hâlleri on beş gün içinde Bakanlığa bildirir (Yönetmelik m. 61)
Elektronik tebligat adresi neden zorunludur?
Bir işverene bağlı çalışacak yabancı adına yapılan başvurularda işverenin elektronik tebligat adresine sahip olması zorunludur; bağımsız veya süresiz çalışma izni başvurusunda bu şart yabancı için aranır (Yönetmelik m. 16). Ret, eksik belge ve iptal kararları bu adrese tebliğ edildiğinden adresin düzenli takip edilmesi, itiraz süresinin kaçırılmaması açısından önem taşır.
Yabancı ortaklı bir şirkette müdür olarak çalışacak ortaklar da çalışma izni almak zorundadır (6735 sayılı Kanun m. 10/5). Şirket kuruluşu ile çalışma izni aşamalarının birlikte planlanması için yabancı ortaklı limited şirket kuruluşu yazımız yol gösterici olabilir.
Başvuru nasıl değerlendirilir ve ne kadar sürer?
Bilgi ve belgeleri tam olan başvurular otuz gün içinde değerlendirilir (6735 sayılı Kanun m. 7/8). Eksik belge varsa değerlendirme ertelenir; bu erteleme, resmî olarak belgelenen mücbir sebep dışında otuz günü aşamaz ve süre sonunda eksikliği giderilmeyen başvuru reddedilir (m. 7/7).
Bakanlık başvuruyu uluslararası işgücü politikasına ve kendi belirlediği değerlendirme kriterlerine göre inceler. Bu kriterler; işyerindeki Türk vatandaşı istihdamı, işverenin mali yeterliliği ve yabancıya ödenecek ücret gibi unsurları kapsar ve Bakanlığın internet sayfasında yayımlanır. Kriterlerdeki sayısal eşikler dönem dönem değiştiğinden güncel değerleri Bakanlıktan teyit ediniz.
Bakanlık gerekli gördüğü hâllerde ilgili kamu kurumlarının ve meslek kuruluşlarının görüşlerini de dikkate alır (6735 sayılı Kanun m. 7/5). Örneğin mesleki yeterlilik gerektiren işlerde ilgili kurumun ön izni veya görüşü başvurunun sonucunu belirleyebilir. Bu nedenle mesleğe özgü izin veya denklik şartı olup olmadığı başvurudan önce araştırılmalıdır.
Çalışma izni hangi sebeplerle reddedilir?
Ret sebepleri kanunda sayılmıştır ve en sık karşılaşılanlar değerlendirme kriterlerinin karşılanmaması ile yabancı istihdamına ilişkin gerekçenin yeterli görülmemesidir (6735 sayılı Kanun m. 9). Başlıca ret sebepleri şunlardır:
- Uluslararası işgücü politikasına uygun olmama
- Sahte veya yanıltıcı bilgi ve belge kullanılması
- Yabancı istihdamı gerekçesinin yeterli görülmemesi
- Türk vatandaşlarına ayrılmış iş ve meslekler için başvuru yapılması
- Bakanlığın değerlendirme kriterlerinin karşılanmaması
- Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı yönünden sakınca bulunması
- Başvurunun kanuni süresinde yapılmaması veya eksiklerin tamamlanmaması
Kamu düzeni gerekçesine dayanan ret ve iptal işlemlerinde idarenin, soyut bir değerlendirme yerine somut ve ciddi bilgiler ortaya koyması gerekir. Danıştay, mülga 4817 sayılı Kanun döneminde verdiği bir kararda bu ilkeyi açıkça vurgulamıştır; aynı ilke, 6735 sayılı Kanun'daki benzer ret ve iptal sebepleri bakımından da yol gösterici niteliktedir.
Ret kararına nasıl itiraz edilir?
Bakanlığın ret veya iptal kararlarına, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir (6735 sayılı Kanun m. 21/2). Kararlar, yabancı çalıştıran işverene veya bağımsız, süresiz çalışma izni ya da Turkuaz Kart sahibi yabancıya Tebligat Kanunu'na göre tebliğ edilir.
İtirazın reddedilmesi hâlinde idari yargı yoluna gidilebilir. Özel kanunda ayrı bir süre öngörülmediğinden idare mahkemesinde dava açma süresi, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlayarak altmış gündür (İYUK m. 7). İtiraz dilekçesinde ret gerekçesinin her unsuruna belgeyle cevap verilmesi, olası bir davada da dosyanın temelini oluşturur.
Çalışma izni ne kadar süre için verilir?
İlk başvuruda çalışma izni, iş sözleşmesi süresini aşmamak üzere en çok bir yıl için verilir. Aynı işveren yanında ilk uzatmada en çok iki yıl, sonraki uzatmalarda en çok üç yıl verilir; farklı işveren yanında çalışmak için yapılan başvuru ise ilk başvuru gibi değerlendirilir (6735 sayılı Kanun m. 10).
Uzun dönem ikamet izni veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni olan yabancılar süresiz çalışma iznine başvurabilir; ancak şartların varlığı mutlak hak sağlamaz (m. 10/3). Uzun dönem ikamet izninin şartları için uzun dönem ikamet izni rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Uzatma başvurusu ne zaman yapılır?
Uzatma başvurusu, izin süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her durumda süre dolmadan yapılmalıdır (6735 sayılı Kanun m. 7/3). Süre dolduktan sonra yapılan uzatma başvuruları kanun gereği reddedilir; bu durumda yeni bir ilk başvuru yapılması gerekir.
Çalışma izni ikamet izni yerine geçer mi?
Evet; geçerli çalışma izni ve çalışma izni muafiyeti ikamet izni yerine geçer (6735 sayılı Kanun m. 12/1; 6458 sayılı YUKK m. 27). Ters yönde ise kural farklıdır: mülteci ve ikincil koruma statüsü dışında, herhangi bir ikamet izni yabancıya çalışma hakkı vermez.
Çalışma izni olmadan çalışan yabancıya ve onu çalıştıran işverene idari para cezası uygulanır; tekrarında ceza bir kat artırılır (6735 sayılı Kanun m. 23). Kanunda yazılı tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiğinden 2026 yılı için geçerli tutarı Bakanlıktan teyit ediniz. İzinsiz çalıştığı tespit edilen yabancılar ayrıca sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir; bu sürece ilişkin haklar için sınır dışı kararına itiraz yazımıza bakabilirsiniz.
Hangi yabancılara istisna tanınabilir?
Kanun, belirli yabancılar için başvuru, değerlendirme ve izin süresi kurallarına istisna tanınabileceğini öngörür (6735 sayılı Kanun m. 16). Bu istisnalar Bakanlığın uluslararası işgücü politikasına uygun olarak uygulanır ve otomatik bir hak doğurmaz. İstisna kapsamındaki başlıca gruplar şunlardır:
- Nitelikli işgücü veya nitelikli yatırımcı olarak değerlendirilen yabancılar
- Türk vatandaşı ile evli olup eşiyle Türkiye'de evlilik birliği içinde yaşayanlar
- Avrupa Birliği üyesi ülke vatandaşları ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları
- Türk soylu olduğu ilgili bakanlıkça bildirilen yabancılar
- Belirli süreli bir projede istihdam edilenler ve sınırötesi hizmet sunucuları
Turkuaz Kart nedir?
Turkuaz Kart; eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı veya yatırımının ekonomiye etkisi nedeniyle başvurusu uygun görülen nitelikli yabancılara verilen bir çalışma iznidir (6735 sayılı Kanun m. 11). Kart ilk üç yılı geçiş süresi olmak üzere verilir; geçiş süresi sonunda başvuru üzerine bu kayıt kaldırılır ve kart süresiz hâle gelir.
Geçiş süresi kaydının kaldırılması için başvuru, sürenin dolmasına yüz seksen gün kalmasından itibaren ve her durumda süre dolmadan yapılmalıdır. Turkuaz Kart sahibinin eşine ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına ikamet izni yerine geçen bir belge verilir ve kart sahibi süresiz çalışma izninin haklarından yararlanır.
Sık yapılan hatalar
- İkamet izni olmadan veya altı aydan kısa ikamet izniyle yurt içinden başvurmak
- Yurt dışı başvuruda işveren onayını otuz günlük süre içinde vermemek
- Uzatma başvurusunu izin süresi dolduktan sonra yapmak
- Eksik belge bildirimine otuz gün içinde cevap vermemek
- İzin çıkmadan yabancıyı çalıştırmaya başlamak
- İşten ayrılmayı on beş gün içinde Bakanlığa bildirmemek
- Ret kararına otuz günlük itiraz süresini kaçırmak
Çalışma izni başvurusu; doğru başvuru yolunun seçilmesi, işveren onayı ve belgelerin süresinde tamamlanmasıyla sonuçlanan, sürelerin sıkı biçimde işlediği bir idari süreçtir. Yabancılar hukuku alanındaki hizmet kapsamımızı inceleyebilir veya İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.



