Uzun dönem ikamet izni (süresiz oturum izni), Türkiye'de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış ve kanunda sayılan diğer şartları taşıyan yabancılara, Bakanlık onayıyla valilikler tarafından verilen süre sınırı olmayan bir izindir. Temel çerçeve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) m. 42–45 ile Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m. 40–43 hükümlerinde yer alır.
Uzun dönem ikamet izni şartları kâğıt üzerinde kısa bir liste gibi görünse de uygulamada en çok sorun, sekiz yıllık sürenin nasıl hesaplandığı ve gelir şartının nasıl belgelendiği konusunda çıkar. Bu yazıda şartları, kesinti hesabını, başvuru adımlarını, iznin sağladığı hakları ve ret hâlinde başvurulabilecek yolları sırasıyla ele alıyoruz. İkamet izni türlerinin genel tablosu için yabancıların Türkiye'de oturum alma rehberimize bakabilirsiniz.
Uzun dönem ikamet izni şartları nelerdir?
Kanun beş şart arar: kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olmak, son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak, yeterli ve düzenli gelire sahip olmak, geçerli sağlık sigortası bulunmak ve kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmamak (YUKK m. 43/1). Bu şartların tamamı başvuru tarihi esas alınarak değerlendirilir.
Şart | Dayanak | Uygulamada dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
Kesintisiz 8 yıl ikamet izni | YUKK m. 43/1-a, m. 28 | Öğrenci izinlerinin yarısı, diğer izinlerin tamamı sayılır |
Son 3 yılda sosyal yardım almamış olmak | YUKK m. 43/1-b; Yönetmelik m. 40/4 | Sosyal yardım tespit edilirse talep olumsuz sonuçlanır |
Yeterli ve düzenli gelir | YUKK m. 43/1-c; Yönetmelik m. 40/5 | Başvuru yılındaki net asgari ücret ölçü alınır |
Geçerli sağlık sigortası | YUKK m. 43/1-ç; Yönetmelik m. 40/6 | Başvuru tarihinde geçerli olmalıdır |
Kamu düzeni ve güvenliği | YUKK m. 43/1-d; Yönetmelik m. 40/7 | Güvenlik birimleriyle iş birliği içinde araştırılır |
Kanun ayrıca Bakanlığın belirlediği şartlara sahip olan yabancılara da bu iznin verilebileceğini öngörür (YUKK m. 42/1). Bu kapsamda uygun görülen kişiler için yalnızca kamu düzeni ve güvenliği şartı aranır; diğer dört şart aranmaz (YUKK m. 43/2).
Hangi grupların bu kapsama alındığını başvuru öncesinde Göç İdaresi Başkanlığından teyit etmeniz gerekir.
Kimler uzun dönem ikamet iznine geçemez?
Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri, insani ikamet izni sahipleri ile geçici koruma sağlananlar uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkına sahip değildir (YUKK m. 42/2). Yönetmelik ayrıca insani ikamet izniyle geçirilen sürelerin ikamet sürelerinin toplanmasında hesaba katılmayacağını belirtir (Yönetmelik m. 44/4).
Anlaşmalı evlilik yoluyla alınıp sonradan iptal edilen aile ikamet izinleri de süre toplamında dikkate alınmaz (YUKK m. 37/3). Bu nedenle geçmiş izinlerinizin türü, sekiz yıllık hesabın sonucunu doğrudan etkileyebilir.
Kesintisiz sekiz yıl nasıl hesaplanır?
Hesaplama başvuru tarihinden geriye doğru yapılır; yurt dışında geçirilen süreler ile ikamet izni olmadan Türkiye'de kalınan süreler kesinti sayılır (Yönetmelik m. 40/2-a). İdare bu kontrolü üç aşamada yürütür ve aşamalardan birinde sınır aşılırsa sekiz yıl şartı sağlanmamış kabul edilir.
- Sekiz yıl içinde tek seferde veya peş peşe altı ayı aşan yurt dışı ya da izinsiz kalış varsa, dilim hesabına geçilmeden talep olumsuz sonuçlanır (Yönetmelik m. 40/2-ç).
- Başvuru tarihinden geriye doğru her bir yıllık dilimde toplam kesinti yüz seksen günü aşmamalıdır (Yönetmelik m. 40/2-b).
- Bu kontrolden sonra, son beş yıllık dilimde toplam kesintinin üç yüz altmış beş günü aşıp aşmadığına bakılır (Yönetmelik m. 40/2-c).
- Sınır dışı edilen yabancıların önceki ikamet izni süreleri toplama dahil edilmez (Yönetmelik m. 40/2-d).
Kanun düzeyinde de zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenleri dışında bir yılda toplam altı ayı geçen veya son beş yılda toplam bir yılı aşan yurt dışı kalışlar ikamette kesinti sayılır (YUKK m. 28/1). Kesintisiz sürenin hesabında öğrenci ikamet izinlerinin yarısı, diğer ikamet izinlerinin ise tamamı dikkate alınır (YUKK m. 28/2).
Öğrenci izniyle geçen yıllar nasıl sayılır?
Örneğin dört yıl öğrenci ikamet izniyle, ardından altı yıl kısa dönem ikamet izniyle kalan bir yabancı için hesaba katılan süre iki artı altı, yani sekiz yıldır. Aynı kişi yalnızca beş yıl kısa dönem izniyle kalmışsa toplam yedi yıl eder ve şart henüz oluşmaz. Bu hesap, araya giren yurt dışı kalışlar ayrıca kontrol edilerek yapılmalıdır.
Hesap yaparken yalnızca yıl sayısına değil, izinlerin başlangıç ve bitiş tarihlerine de bakmak gerekir. Süresi uzatılan ikamet izni, önceki iznin sona erdiği tarihten itibaren başlar (Yönetmelik m. 23); uzatma başvurusunun geç yapılması veya yeni izin türüne geçişte oluşan boşluklar ise izinsiz kalış olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle pasaporttaki giriş-çıkış damgaları ile izin kartlarının tarihlerini tek bir tabloda karşılaştırmak, olası kesintileri başvurudan önce görmenizi sağlar.
Kanunun yürürlüğe girmesinden önce alınan ikamet izinleri de aynı yöntemle hesaba katılır (Yönetmelik m. 40/3). Dolayısıyla eski ikamet tezkeresi dönemleri, kesinti kuralları gözetilerek sekiz yıllık toplama eklenebilir.
Danıştay 10. Dairesinin onadığı bir ilk derece kararında, yurt dışında kalış süreleri YUKK m. 28'deki sınırı aşmayan başvurucunun, diğer şartlar incelenmeden yalnızca yurt dışı gerekçesiyle reddedilemeyeceği kabul edilmiştir.
Gelir şartı ve sağlık sigortası nasıl belgelenir?
Gelir şartı, başvuru yılında geçerli net asgari ücret ölçü alınarak değerlendirilir: başvurucu aylık giderini en az net asgari ücret kadar karşılayabilmeli, aile üyeleri için ise kendisi dahil kişi başına asgari ücretin üçte biri kadar, toplamda asgari ücretten az olmamak üzere maddi güç göstermelidir (Yönetmelik m. 40/5). Üçüncü kişilerin taahhütleri gelir kaynağı olarak kabul edilmez (Yönetmelik m. 40/5-c).
Gelir değerlendirmesi kişiye özgüdür. Danıştay, kendi geliri olmayan küçük yaştaki çocuk için yapılan uzun dönem ikamet izni başvurusunun reddini hukuka uygun bulan kararı onamış; annenin gelirinin yalnız kendi başvurusu için hak doğuracağını kabul etmiştir.
Uygulamada aile üyelerinin uzun dönem ikamet izni talepleri de kendi şartları üzerinden ayrı ayrı incelenir. Şartları taşımayan aile üyeleri için aile ikamet izni gibi durumlarına uygun başka bir izin türüne başvurmak gündeme gelebilir.
Sağlık sigortasının başvuru tarihi itibarıyla geçerli olması gerekir; geçerli sigortası bulunmayanların talebi olumsuz sonuçlandırılır (Yönetmelik m. 40/6). Sigorta poliçesi veya SGK kaydı, başvuru günü ile değerlendirme süreci boyunca kesintisiz olmalıdır.
Başvuru nasıl yapılır ve hangi belgeler hazırlanır?
Başvuru, yabancının bulunduğu ildeki valiliğe (il göç idaresi müdürlüğü) Genel Müdürlükçe belirlenen usule göre yapılır; uygulamada ön başvuru e-İkamet sistemi üzerinden alınır ve randevu gününde dosya teslim edilir. Valilik değerlendirmesinden sonra izin, Bakanlığın onayıyla verilir (YUKK m. 42/1; Yönetmelik m. 40/1).
Belge listesi il ve döneme göre güncellenebildiğinden aşağıdaki liste genel bir hazırlık listesi olarak okunmalıdır. Güncel listeyi başvuru öncesinde e-İkamet sistemi veya ilgili il göç idaresinden teyit ediniz.
- Doldurulmuş başvuru formu ve geçerli pasaport ile fotokopisi
- Biyometrik fotoğraflar
- Önceki ikamet izinlerine ilişkin bilgi ve belgeler
- Yeterli ve düzenli gelire ilişkin belgeler (banka kayıtları, maaş bordrosu, kira geliri vb.)
- Başvuru tarihinde geçerli sağlık sigortası belgesi
- Gerekli görülmesi hâlinde yabancı belgelerin noter onaylı Türkçe tercümesi
Kart bedeli ve varsa harç tutarları her yıl yeniden belirlenebildiği için bu yazıda rakam vermiyoruz; güncel değeri ilgili kurumdan teyit ediniz.
Uzun dönem ikamet izni hangi hakları sağlar?
Uzun dönem ikamet izni bulunan yabancılar, askerlik yükümlülüğü, seçme ve seçilme, kamu görevlerine girme ve muaf araç ithali dışında, özel kanunlardaki düzenlemeler saklı kalmak üzere Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır (YUKK m. 44/1). Yönetmeliğe göre ikamet, seyahat, çalışma, yatırım, miras ve taşınmaz edinimi gibi işlemler Türk vatandaşlarına uygulanan mevzuata göre yürütülür (Yönetmelik m. 41/1-ç).
Bu hakların kısmen veya tamamen kısıtlanmasına Cumhurbaşkanı yetkilidir (YUKK m. 44/2). Özel bir kanunda Türk vatandaşlığı şartı aranan haklar bakımından ise uzun dönem ikamet izni sahibi bu haklardan yararlanmayı talep edemez (Yönetmelik m. 41/2).
Uzun dönem ikamet izni hangi durumlarda iptal edilir?
İzin iki durumda iptal edilir: yabancının kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturması ya da sağlık, eğitim ve ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti dışında bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla Türkiye dışında bulunması (YUKK m. 45/1). Yönetmelik, bu istisnalara görev gerekçesini de ekler (Yönetmelik m. 42/2).
Bir yıldan uzun yurt dışında kalış nedeniyle izni iptal edilen kişi yeniden başvurabilir; bu başvurularda sekiz yıllık kesintisiz ikamet şartı tekrar aranmaz ve başvuru en geç bir ay içinde sonuçlandırılır (Yönetmelik m. 43/3, m. 43/5).
Değerlendirmede Türkiye'de yerleşme iradesi, yakınlar, taşınmazlar, iş ilişkileri ve sosyal bağlar dikkate alınır (Yönetmelik m. 43/4).
Başvuru reddedilirse ne yapılabilir?
Ret kararı idari bir işlem olduğundan, özel bir süre öngörülmediği sürece yazılı bildirimden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (2577 sayılı İYUK m. 7). Süre kaçırılırsa dava süre aşımı nedeniyle reddedilebileceğinden tebliğ tarihinin kaydedilmesi önemlidir.
Ret gerekçesi çoğu zaman kesinti hesabı veya gelir belgelerinin yetersizliğine dayanır; giriş-çıkış kayıtları ile izin dönemlerinin yeniden hesaplanması, dava stratejisinin temelini oluşturur. Ret sonrası yollar için ikamet izni reddine itiraz yazımız, izinsiz kalış nedeniyle sınır dışı süreci başlarsa sınır dışı kararına itiraz rehberimiz yol gösterebilir.
Sık yapılan hatalar
- Öğrenci ikamet izni yıllarını tam süre olarak hesaplamak; kanun bu sürelerin yarısını sayar.
- İki izin arasındaki izinsiz günleri hesaba katmamak; bu günler de kesinti sayılır.
- Gelir şartı için akraba veya işveren taahhüdüne dayanmak; üçüncü kişi taahhüdü kabul edilmez.
- Başvuru günü sağlık sigortasının sona ermiş olması.
- Uzun dönem izni aldıktan sonra bir yıldan fazla kesintisiz yurt dışında kalmak.
- Ret kararının tebliğ tarihini kaydetmeyip altmış günlük dava süresini kaçırmak.
Uzun dönem ikamet izni şartları her başvurucunun kendi giriş-çıkış geçmişi ve izin türlerine göre farklı sonuç verebilir; bu nedenle başvurudan önce sürelerin tek tek hesaplanması yararlıdır. Uzun dönem izne alternatif olarak vatandaşlık seçeneklerini değerlendirmek isteyenler yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı yazımıza göz atabilir. Yabancılar hukukundaki çalışma alanımız hakkında bilgi için Yabancılar Hukuku sayfasında hizmet kapsamımızı inceleyin veya İletişim sayfasından bize ulaşın.



