PPA (Power Purchase Agreement – elektrik alım anlaşması), bir elektrik üreticisi ile alıcı arasında belirli bir süre boyunca, önceden kararlaştırılan fiyat ve miktar esaslarıyla elektrik alım satımını düzenleyen uzun vadeli bir sözleşmedir. Türk hukukunda PPA'nın dayanağı, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nda (EPK) tanımlanan "ikili anlaşma" kavramıdır; bu nedenle sözleşme kural olarak EPDK onayına tabi değildir, ancak piyasa kurallarına uymak zorundadır.
Bu yazıda PPA sözleşmesinin hukuki niteliğini, kimlerin taraf olabileceğini, sözleşmede mutlaka yer alması gereken maddeleri ve uygulamada sık görülen riskleri ele alıyoruz. Yenilenebilir enerji yatırımı yapan üreticiler ile elektrik maliyetini uzun vadede sabitlemek isteyen sanayi işletmeleri için temel kontrol noktalarını adım adım özetliyoruz.
PPA elektrik alım anlaşması hukuken nedir?
PPA, EPK m. 3/1-j'de tanımlanan ikili anlaşmanın uzun vadeli ve çoğunlukla yenilenebilir kaynağa bağlı bir türüdür. Kanun ikili anlaşmayı şöyle tanımlar: "Gerçek ve tüzel kişiler arasında özel hukuk hükümlerine tabi olarak, elektrik enerjisi ve/veya kapasitenin alınıp satılmasına dair yapılan ve Kurul onayına tabi olmayan ticari anlaşmalar."
Bu tanımdan üç sonuç çıkar. Birincisi, PPA bir özel hukuk sözleşmesidir; uyuşmazlıklarda 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve taraflar tacirse 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) uygulanır. İkincisi, fiyat ve süre gibi ticari şartlar EPDK'nın onayına sunulmaz. Üçüncüsü, sözleşme serbestisi sınırsız değildir: lisans kapsamı, piyasa bildirimleri ve piyasa bozucu davranış yasağı gibi kamu düzenine ilişkin kurallar sözleşmeyle bertaraf edilemez.
Uygulamada "kurumsal PPA" (corporate PPA) ifadesi, bir şirketin doğrudan bir yenilenebilir enerji santralinden uzun vadeli alım yapmasını anlatmak için kullanılır. Hukuki nitelendirme açısından belirleyici olan ad değil, sözleşmenin elektrik teslimini ve bedelini nasıl kurduğudur.
PPA'ya kimler taraf olabilir?
Satıcı taraf kural olarak üretim lisansı sahibi bir şirket veya tedarik lisansı sahibi bir şirkettir. EPK m. 7/2-a, üretim şirketinin lisansı kapsamında tedarik şirketlerine, serbest tüketicilere ve özel direkt hat tesis ettiği kişilere elektrik enerjisi veya kapasitesi satabileceğini düzenler. Lisans gerektiren faaliyetlerin genel çerçevesini EPDK üretim lisansı yazımızda ayrıntılı anlattık.
Alıcı tarafta ise serbest tüketici (tedarikçisini seçme hakkı olan tüketici) veya bir tedarik şirketi bulunur. EPK m. 3/1-cc'ye göre serbest tüketici, Kurul'un belirlediği tüketim miktarını aşan, iletim sistemine doğrudan bağlı olan ya da organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğini haiz olan kişidir. Serbest tüketici limiti EPDK tarafından her yıl belirlendiğinden, güncel değeri ilgili kurumdan teyit ediniz.
- Doğrudan PPA: Üretici, serbest tüketiciye şebeke üzerinden satış yapar.
- Tedarikçi aracılı PPA: Üretici elektriği lisanslı bir tedarikçiye satar; tedarikçi aynı enerjiyi tüketiciye satar.
- Finansal (sanal) PPA: Fiziksel teslim yerine, sabit fiyat ile piyasa fiyatı arasındaki fark taraflar arasında ödenir.
- Öz tüketime yönelik yapılar: Lisanssız üretim ve öz tüketim modelleri ayrı rejime tabidir; ayrıntılar için lisanssız elektrik üretimi yazımıza bakabilirsiniz.
Finansal (sanal) PPA, elektrik piyasası mevzuatında ayrı bir sözleşme tipi olarak düzenlenmemiştir. Bu nedenle sözleşmenin türev işlem niteliği, vergilendirilmesi ve teminat yapısı her somut yapı için ayrıca değerlendirilmelidir.
PPA piyasada nasıl işler, EPİAŞ bildirimi neden önemlidir?
PPA'nın piyasada sonuç doğurması için alıcı ve satıcının, sözleşmeye konu miktarları Piyasa İşletmecisine (EPİAŞ) uzlaştırmaya esas ikili anlaşma bildirimi olarak girmesi gerekir. Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği m. 87/1'e göre bu bildirim, her ikisi de kayıtlı piyasa katılımcısı olan ve biri alıcı diğeri satıcı konumundaki lisans sahibi iki tüzel kişi tarafından ortaklaşa yapılır.
Aynı Yönetmeliğin 88/1. maddesi, bildirimin en geç ilgili günden bir gün önce saat 16:00'ya kadar Piyasa Yönetim Sistemi (PYS) üzerinden yapılacağını öngörür.
Yönetmeliğin 88/3. maddesine göre tek bir katılımcının yaptığı bildirim geçerli sayılmaz. Bu kural, sözleşmede "bildirim yükümlülüğü" maddesinin neden ayrıntılı yazılması gerektiğini açıklar: taraflardan biri bildirime katılmazsa enerji kâğıt üzerinde el değiştirmez ve dengesizlik maliyeti doğar.
Tüketici lisans sahibi olmadığından, doğrudan PPA'larda bildirim ve dengeden sorumluluk işlemleri uygulamada üretici veya tedarikçinin portföyü üzerinden yürütülür. Kimin dengeden sorumlu olacağı ve dengesizlik bedelinin kime yükleneceği sözleşmede açıkça belirlenmelidir.
PPA'da hangi maddeler mutlaka yer almalıdır?
İyi kurgulanmış bir PPA'da fiyat, miktar, süre, teminat, fesih ve uyuşmazlık çözümü birbirine bağlı biçimde düzenlenir. Bu maddelerden biri boşlukta kalırsa, uyuşmazlık hâlinde TBK'nın genel hükümleri devreye girer ve sonuç tarafların beklentisinden farklı olabilir.
Fiyat ve endeksleme
Fiyat; sabit, belirli bir endekse bağlı veya organize toptan elektrik piyasası fiyatına göre belirlenen bir formülle kurulabilir. Döviz cinsinden fiyat veya kura endeksleme kararlaştırılıyorsa, kur artışının hangi tarafın riskinde olduğu açıkça yazılmalıdır. Aşağıda değineceğimiz Yargıtay kararı, kur dalgalanmasının sözleşmeyi tek taraflı sona erdirmek için yeterli görülmediğini göstermektedir.
Miktar profili ve al-ya-da-öde
Miktar; sabit bir saatlik profil (baz yük), üretilen miktar kadar (pay-as-produced) ya da asgari alım taahhüdü içeren al-ya-da-öde (take-or-pay) yapısında belirlenebilir. Yenilenebilir üretim hava koşullarına bağlı olduğundan, üretim eksikliğinde açığın kim tarafından ve hangi fiyattan kapatılacağı ayrıca düzenlenmelidir.
Teminat ve kredi riski
Uzun vadeli sözleşmelerde karşı tarafın ödeme gücü en önemli risklerden biridir. Banka teminat mektubu, ana şirket garantisi veya nakit teminat; tutarı, süresi, yenileme zamanı ve paraya çevrilme koşullarıyla birlikte yazılmalıdır.
Fesih halleri ve erken fesih bedeli
Fesih sebeplerinin sınırlı sayıda (tahdidi) sayılması ve bu haller dışında feshin sonuçlarının belirlenmesi, uygulamada en çok uyuşmazlık çıkan alandır. Erken fesih bedeli genellikle kalan süre ve kalan miktar üzerinden bir formülle hesaplanır.
Kur artışı veya fiyat dalgalanması PPA'yı feshetmek için yeterli mi?
Kural olarak hayır; Yargıtay, döviz kurlarındaki öngörülemeyen artışı elektrik tedarik sözleşmesini feshetmek için mücbir sebep saymamaktadır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2026 tarihli kararında, sözleşmede sınırlı sayılan fesih halleri dışında yapılan feshin haksız olduğu ve sözleşme yürürlükte sayılarak bildirim yükümlülüğüne bağlı cezai şartın istenebileceği kabul edilmiştir.
Bununla birlikte TBK m. 138, sözleşme kurulurken öngörülemeyen olağanüstü bir durumun ifayı borçlu aleyhine dürüstlük kuralına aykırı düşecek ölçüde değiştirmesi hâlinde, hâkimden sözleşmenin uyarlanmasını isteme imkânı tanır. Aynı maddeye göre sürekli edimli sözleşmelerde borçlu, kural olarak dönme yerine fesih hakkını kullanır ve hüküm yabancı para borçlarında da uygulanır. Uyarlama talebi hâkime yöneltilir; tek taraflı fesih bildirimi bu yolun yerine geçmez.
Cezai şart indirilebilir mi?
Tacir olan borçlu, sözleşmede kararlaştırılan cezai şartın fahiş olduğu gerekçesiyle indirilmesini mahkemeden isteyemez. TBK m. 182/3, hâkimin aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indireceğini düzenler; ancak TTK m. 22, tacir sıfatını haiz borçlunun bu indirimi isteyemeyeceğini öngörür.
PPA tarafları çoğunlukla tacir olduğundan, erken fesih bedeli ve bildirim cezası formülleri imzadan önce dikkatle hesaplanmalıdır.
YEK-G belgesi PPA'nın parçası olabilir mi?
Evet; yenilenebilir enerji kaynak garanti belgesi (YEK-G belgesi), PPA kapsamında enerjiyle birlikte veya enerjiden bağımsız olarak devredilebilir. Elektrik Piyasasında Yenilenebilir Enerji Kaynak Garanti Belgesi Yönetmeliği m. 11/1, YEK-G belgesi ticaretinin organize YEK-G piyasasında veya YEK-G ikili anlaşma piyasasında yapılabileceğini düzenler.
Aynı Yönetmeliğin 7/3. maddesine göre YEK-G sistem kullanıcıları, ikili anlaşmayla gerçekleştirdikleri belge ticaretini Piyasa İşletmecisine bildirmekle yükümlüdür.
Sürdürülebilirlik raporlaması yapan alıcılar için belgenin hangi santralden, hangi döneme ait ve hangi kaynak türünden ihraç edileceği sözleşmede belirtilmelidir. Aksi hâlde alıcı, elektrik bedelini ödediği hâlde yenilenebilir tüketimini belgeleyemeyebilir.
PPA uyuşmazlıkları hangi mahkemede görülür?
Her iki taraf da tacir ve sözleşme ticari işletmeleriyle ilgiliyse, uyuşmazlık TTK m. 4 uyarınca ticari davadır ve TTK m. 5/1'e göre asliye ticaret mahkemesinde görülür. Uzun vadeli ve yüksek tutarlı PPA'larda taraflar sıklıkla tahkim şartı da kararlaştırır; bu durumda tahkim yeri, kuralları ve uygulanacak hukuk açıkça yazılmalıdır.
PPA'ya konu olmasa da piyasa faaliyetine ilişkin EPDK yaptırımları idari yargıya tabidir. EPK m. 16, ikili anlaşmalar dahil piyasalarda piyasa bozucu davranış tespiti hâlinde idari para cezası öngörür; bu tür cezalara karşı başvuru yolları için enerji piyasasında idari para cezasına itiraz yazımızı inceleyebilirsiniz.
PPA elektrik alım anlaşması hazırlanırken süreç nasıl ilerler?
PPA elektrik alım anlaşması hazırlığı, ticari şartların netleşmesiyle başlar ve sözleşmenin piyasa sistemine işlenmesiyle tamamlanır. Aşağıdaki adımlar, yenilenebilir enerji santrali ile sanayi alıcısı arasındaki tipik bir müzakerenin iskeletini gösterir.
- Tarafların lisans durumunu, serbest tüketici niteliğini ve piyasa kaydını kontrol edin.
- Santralin işletmeye giriş tarihini, beklenen üretim profilini ve proje takvimindeki gecikme riskini belirleyin.
- Fiyat formülünü, endeksleme yöntemini ve kur riskinin paylaşımını yazılı hâle getirin.
- Bildirim, dengesizlik ve portföy sorumluluğunu taraflar arasında paylaştırın.
- Teminatın türünü, tutarını ve yenilenme takvimini kararlaştırın.
- Fesih hallerini sınırlı sayın; erken fesih bedeli formülünü örnek hesapla test edin.
- Uygulanacak hukuku ve uyuşmazlık çözüm yolunu (mahkeme veya tahkim) belirleyin.
Proje henüz yapım aşamasındaysa, ticari işletme tarihinin gecikmesi hâlinde alıcının yedek tedarik maliyetini kimin karşılayacağı ayrıca düzenlenmelidir. Lisansın sona ermesi, iptali veya tadili gibi idari gelişmelerin sözleşmeye etkisi de bu aşamada öngörülmelidir; çünkü PPA elektrik alım anlaşması, satıcının lisans kapsamında faaliyet göstermeye devam etmesine dayanır.
Sık yapılan hatalar
- Fesih sebeplerini sınırlı saymadan genel bir "haklı neden" ifadesiyle yetinmek.
- Ortak bildirim yapılmazsa uygulanacak ceza formülünü ve dengesizlik maliyetinin kime ait olduğunu yazmamak.
- Kur ve piyasa fiyatı dalgalanmasını mücbir sebep sanmak; uyarlama yolunu ve sınırlarını değerlendirmemek.
- Tacir olarak cezai şartın sonradan indirileceğini varsaymak.
- Tedarikçi aracılı yapıda iki sözleşmenin süre, fiyat ve fesih hükümlerini birbirine bağlamamak.
- YEK-G belgesinin devrini ve bildirim sorumluluğunu sözleşme dışında bırakmak.
PPA elektrik alım anlaşması, uzun vadeli fiyat güvencesi sağlayan ancak yanlış kurgulandığında yıllarca süren yükümlülükler doğuran bir sözleşmedir. Fiyat formülü, bildirim yükümlülüğü, fesih halleri ve teminat yapısı birlikte değerlendirildiğinde riskler önemli ölçüde öngörülebilir hâle gelir. Enerji projelerinde sözleşme ve lisans süreçlerine ilişkin enerji hukuku hizmet kapsamımızı inceleyebilir veya sorularınız için İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.



