Özel hastanede yaşanan tıbbi hata nedeniyle açılacak tazminat davasında görevli mahkeme, kural olarak tüketici mahkemesidir. Yargıtay, hasta ile özel hastane ve hekim arasındaki ilişkiyi vekâlet sözleşmesi olarak nitelendirmekte ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun yürürlüğe girdikten sonra açılan bu davaların tüketici mahkemesinde görülmesi gerektiğini kabul etmektedir.
Görevli mahkemenin yanlış seçilmesi, davanın esasına girilmeden görevsizlik kararı verilmesine ve aylar süren bir zaman kaybına yol açabilir. Bu yazıda özel hastane, muayenehane ve kamu hastanesi ayrımını, dava öncesi arabuluculuk şartını ve yetkili mahkemenin nasıl seçileceğini ele alıyoruz. Davanın genel akışı, delil ve bilirkişi süreci için malpraktis davası nasıl açılır yazımıza bakabilirsiniz.
Özel hastane tıbbi hata davasında görevli mahkeme hangisidir?
Özel hastane veya özel hekime karşı açılan tıbbi hata davasında görevli mahkeme tüketici mahkemesidir. 6502 sayılı Kanun m. 73/1'e göre tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemeleri görevlidir. Kanunun 3. maddesi, tüketici işlemi tanımına vekâlet sözleşmelerini de açıkça dahil eder.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, hasta ile özel hastane ve hekim arasındaki ilişkinin vekâlet sözleşmesi olduğunu ve 28.05.2014 tarihinden sonra açılan davalarda tüketici mahkemelerinin görevli olduğunu vurgulamaktadır. Hasta ticari veya mesleki olmayan amaçla hareket ettiği için tüketici, hastane ve hekim ise mesleki amaçla hizmet sunduğu için sağlayıcı konumundadır.
Tüketici mahkemesi yoksa ne olur?
Bulunulan yerde müstakil tüketici mahkemesi yoksa dava asliye hukuk mahkemesinde açılır ve bu mahkeme davaya tüketici mahkemesi sıfatıyla bakar. Yargıtay, mahkemenin bu sıfatı ara kararla belirlemesi gerektiğini, aksi hâlde davaya asliye hukuk mahkemesi olarak bakılmasının bozma nedeni olduğunu belirtmektedir. Bu ayrım şekli görünse de yargılama usulü ve kanun yolu bakımından sonuç doğurur.
Muayenehane ve tıp merkezlerinde de aynı kural mı geçerli?
Evet; tüketici mahkemesinin görevi, sağlık hizmetinin ticari veya mesleki amaçla sunulmasına dayanır ve kurumun büyüklüğüne göre değişmez. Özel muayenehanede çalışan serbest hekim, özel tıp merkezi, poliklinik veya diş kliniği de 6502 sayılı Kanun anlamında sağlayıcı konumundadır. Bu nedenle bu kurumlara karşı açılacak tazminat davalarında da kural olarak tüketici mahkemesi görevlidir.
Yargıtay, tüketici işleminin yalnızca tıbbi müdahaleyle sınırlı olmadığını da kabul etmektedir. Sağlık hizmeti almak için gidilen tıp merkezinde, binadaki asansörün düşmesi sonucu yaralanan hastaların açtığı tazminat davasında, hasta ile tıp merkezi arasındaki ilişki tüketici işlemi sayılmış ve davaya tüketici mahkemesinin bakması gerektiği belirtilmiştir. Dolayısıyla sağlık kuruluşunda hizmet alırken uğranılan zararlar, geniş bir çerçevede tüketici uyuşmazlığı olarak değerlendirilebilir.
Birden fazla davalı varsa dava nerede açılır?
Davalılar arasında hem tüketici mahkemesinin hem de genel mahkemenin görevine giren kişiler bulunabilir; örneğin hastane, hekim ve bakım firması birlikte sorumlu tutulabilir. Yargıtay'ın atıf yaptığı yerleşik görüşe göre özel mahkemenin görevine giren bir dava, genel mahkemede başka bir davayla birlikte açılamaz. Buna karşılık ihtisas mahkemesinin görevine giren dava ile asliye hukuk mahkemesinin görevine giren dava, ihtisas mahkemesinde birlikte açılabilir.
Görev kuralına neden bu kadar dikkat edilmelidir?
Görev kuralları kamu düzenindendir ve mahkeme bunları yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetir. HMK m. 1'e göre mahkemelerin görevi ancak kanunla düzenlenir ve göreve ilişkin kurallar kamu düzenindendir. Yargıtay da görev konusunda kazanılmış hak oluşmayacağını, yanlış mahkemede verilen kararın bu nedenle bozulabileceğini vurgulamaktadır.
Görevsizlik kararı verilirse, taraflardan birinin HMK m. 20 uyarınca kararın kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurarak dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesini istemesi gerekir. Bu süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılır. Zamanaşımı süreleri de göz önüne alındığında bu durum telafisi güç hak kayıplarına yol açabilir; süreler için tıbbi hata tazminatı ve zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Evet; tüketici mahkemesinde görülecek tıbbi hata davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. 6502 sayılı Kanun m. 73/A'ya göre tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda arabuluculuk zorunludur; ancak tüketici hakem heyetinin görevine giren uyuşmazlıklar bu şartın dışında tutulmuştur. Arabuluculuk sonunda anlaşma sağlanamazsa dava açılabilir.
Değeri kanundaki parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklarda ise tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur (6502 sayılı Kanun m. 68/1). Bu sınır her yıl yeniden değerleme oranında artırıldığından, başvuru tarihindeki güncel tutarı Ticaret Bakanlığı duyurularından teyit etmeniz gerekir. Tıbbi hata nedeniyle istenen maddi ve manevi tazminat tutarları çoğu zaman bu sınırı aştığından, uygulamada genellikle arabuluculuk yolu gündeme gelir.
- Arabuluculuk başvurusu, davalı hastane ve hekimin bulunduğu yer veya yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır
- Başvuruda talep konusu ve tutarı açıkça belirtilmelidir
- Anlaşamama tutanağının aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenmelidir
- Arabuluculuk aşamasında da tıbbi kayıtların hazır bulundurulması müzakereyi kolaylaştırır
Kamu hastanesindeki tıbbi hatada hangi mahkemeye gidilir?
Kamu hastanesinde yaşanan tıbbi hatalarda dava, hekime karşı değil idareye karşı ve idari yargıda açılır. Anayasa m. 129/5'e göre memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ancak idare aleyhine açılabilir. Bu nedenle devlet hastanesi veya kamu üniversitesi hastanesindeki tedaviler için idare mahkemesinde tam yargı davası (idarenin zararı tazmin etmesi istemiyle açılan dava) gündeme gelir.
Özel hastane ile kamu hastanesi arasındaki bu ayrım; dava süresini, başvuru usulünü ve davalının kim olacağını tamamen değiştirir. Kamu hastanesine ilişkin süreç için kamu hastanesinde hizmet kusuru ve tam yargı davası yazımızı inceleyebilirsiniz.
Özel hastanede çalışan hekime ayrıca dava açılabilir mi?
Özel hastanede tedavi gören hasta, kural olarak hem hastaneyi hem de tedaviyi uygulayan hekimi birlikte davalı gösterebilir. Yargıtay'ın incelediği dosyaların önemli bir kısmında davalılar, özel hastane ve hekim birlikte gösterilmiş ve ilişki her ikisi bakımından vekâlet olarak değerlendirilmiştir. Hekimin ve hastanenin sorumluluk oranları ise yargılamada alınan bilirkişi raporlarıyla belirlenir.
Dava öncesinde hangi hazırlıklar yapılmalıdır?
Doğru mahkemede açılan bir dava bile, delillerin zamanında toplanmamış olması nedeniyle zayıf kalabilir. Bu nedenle görev ve yetki değerlendirmesi, delil hazırlığıyla birlikte yapılmalıdır. Hasta veya yakınları, dava öncesinde şu belgeleri temin etmeye özen göstermelidir:
- Epikriz raporu, ameliyat notları ve hemşire gözlem kayıtları
- Tahlil, görüntüleme ve patoloji sonuçları
- İmzalanan onam formları ve bilgilendirme belgeleri
- Fatura, ödeme belgeleri ve sonraki tedavilere ilişkin masraflar
- Sonraki hekimlerin düzenlediği raporlar ve iş göremezlik belgeleri
Delilin kaybolma ya da ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşma ihtimali varsa, dava açılmadan önce de delil tespiti istenebilir. HMK m. 400'e göre taraflar, ileride açacakları davada ileri sürecekleri bir vakıanın tespiti için keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık dinlenmesi talep edebilir; bunun için hukuki yarar bulunması gerekir. Tıbbi kayıtların değiştirilmesi veya eksik verilmesi kaygısı bulunan durumlarda bu yol değerlendirilebilir.
Yetkili mahkeme nasıl seçilir?
Yetkili mahkeme, davanın hangi şehirdeki mahkemede açılacağını belirler ve tıbbi hata davalarında davacıya birden fazla seçenek sunar. HMK m. 6'ya göre genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir; davalı birden fazlaysa dava bunlardan birinin yerleşim yerinde açılabilir (HMK m. 7). Bunun yanında sözleşmenin ifa edileceği yer (HMK m. 10) ve haksız fiilde zararın meydana geldiği yer (HMK m. 16) de yetkilidir.
6502 sayılı Kanun m. 73/5 ise tüketiciye ayrıca kendi yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde dava açma imkânı tanır. Bu seçenek, tedavi için başka bir şehre giden hasta bakımından özellikle önemlidir. Yetkinin kesin olmadığı durumlarda davalının yetki itirazını cevap dilekçesinde ileri sürmesi gerekir; aksi hâlde davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir (HMK m. 19).
Tıbbi hata davası tüketici mahkemesinde nasıl ilerler?
Tıbbi hata davası tüketici mahkemesinde açıldıktan sonra, ön inceleme, delillerin toplanması, bilirkişi incelemesi ve karar aşamalarından geçer. 6502 sayılı Kanun m. 73/4'e göre tüketici mahkemelerinde görülen davalar HMK'nın Altıncı Kısım hükümlerine, yani basit yargılama usulüne göre yürütülür. HMK m. 317'ye göre bu usulde davalının cevap süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır ve taraflar cevaba cevap ile ikinci cevap dilekçesi veremez. Bu nedenle iddiaların ve delillerin dava dilekçesinde eksiksiz ve özenle gösterilmesi, sonradan telafisi zor eksikliklerin önüne geçer.
Tıbbi hata davasının sonucunu çoğu zaman bilirkişi raporu belirler. Mahkeme, hekimin ve hastanenin tıp biliminin gerektirdiği özeni gösterip göstermediğini, zarar ile müdahale arasında illiyet bağı bulunup bulunmadığını uzman bilirkişilere inceletir. Taraflar rapora karşı itirazlarını gerekçeli biçimde sunabilir ve ek rapor ya da yeni bir heyetten rapor alınmasını isteyebilir.
İlk derece mahkemesinin kararına karşı istinaf, şartları varsa bölge adliye mahkemesi kararına karşı da temyiz yoluna başvurulabilir. Görev konusundaki bir hata bu aşamalarda da kendiliğinden incelendiğinden, tıbbi hata davasının en başta doğru mahkemede açılması, yıllar süren bir yargılamanın boşa gitmesini önler. Bilirkişi süreci ve tazminat kalemleri hakkında ayrıntılı bilgi için ilgili yazılarımıza göz atabilirsiniz.
Tıbbi hata davasında sık yapılan usul hataları
Usule ilişkin hatalar, haklı bir talebin dahi esasa girilmeden reddedilmesine yol açabilir. Uygulamada en sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
- Özel hastaneye karşı davayı asliye hukuk mahkemesinde, tüketici mahkemesi sıfatı belirlenmeden açmak
- Kamu hastanesindeki hata için hekime şahsen adli yargıda dava açmak
- Dava şartı olan arabuluculuk başvurusunu yapmadan dava açmak
- Görevsizlik kararından sonra iki haftalık gönderme talebi süresini kaçırmak
- Tıbbi kayıtları ve epikriz raporunu dava öncesinde temin etmemek
- Zamanaşımı sürelerini usul tartışmaları sırasında gözden kaçırmak
Tıbbi kayıtlara erişim ve hasta başvuru yolları hakkında hasta hakları ve aydınlatılmış onam yazımız ön hazırlık için yol gösterici olabilir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Sağlık hukukundaki hizmet kapsamımızı Sağlık Hukuku sayfasında inceleyebilir veya İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.



