Kiracı tahliye davası, kiraya verenin konut veya çatılı işyeri kira sözleşmesini yalnızca Türk Borçlar Kanunu'nda (TBK) sayılan sebeplere dayanarak ve kanunda yazılı süreler içinde mahkeme kararıyla sona erdirmesini sağlayan davadır. Sebep ihtiyaç, yeniden inşa, yazılı tahliye taahhüdü, iki haklı ihtar, kiracının aynı yerde konutu bulunması veya kira borcunun ödenmemesi olabilir; her birinin dava açma süresi farklıdır.
Tahliye sebebi gerçek olsa bile süre veya usul hatası davanın reddine yol açabilir. Bu yazıda tahliye sebeplerini, dava açma sürelerini, 1 Eylül 2023'ten beri dava şartı olan arabuluculuk aşamasını ve sulh hukuk mahkemesindeki yargılama usulünü güncel Yargıtay kararlarıyla birlikte ele alıyoruz.
Kiraya veren hangi sebeplerle tahliye davası açabilir?
Kiraya veren, konut ve çatılı işyeri kiralarında ancak kanunda sınırlı olarak sayılan sebeplerle dava yoluyla tahliye isteyebilir. TBK m. 354, dava yoluyla sona erdirmeye ilişkin hükümlerin kiracı aleyhine değiştirilemeyeceğini açıkça düzenler. Bu nedenle sözleşmeye eklenen "kiraya veren dilediği zaman tahliye ister" türünden maddeler, kanundaki sebeplerin yerini tutmaz.
- Kiraya verenin, eşinin, altsoyunun, üstsoyunun veya bakmakla yükümlü olduğu kişilerin konut ya da işyeri ihtiyacı (TBK m. 350/1)
- Yeniden inşa veya imar amacıyla esaslı onarım ve kullanımın imkânsız olması (TBK m. 350/2)
- Kiralananı sonradan edinen yeni malikin ihtiyacı (TBK m. 351)
- Kiracının yazılı tahliye taahhüdüne rağmen boşaltmaması (TBK m. 352/1)
- Kira bedelinin ödenmemesi nedeniyle iki haklı ihtara sebep olunması (TBK m. 352/2)
- Kiracının veya birlikte yaşadığı eşinin aynı ilçe ya da belde sınırlarında oturmaya elverişli konutunun bulunması (TBK m. 352/3)
- Kira bedelinin ödenmemesi nedeniyle temerrüt (gecikme) ve sözleşmenin feshi (TBK m. 315)
Bunlara ek olarak belirli süreli sözleşmelerde on yıllık uzama süresi dolduktan sonra kiraya veren, sebep göstermeksizin bildirimle sözleşmeyi sona erdirebilir (TBK m. 347/1). Süresi biten sözleşme ise kiraya veren açısından tek başına tahliye sebebi değildir; kiracı en az on beş gün önce bildirimde bulunmadıkça sözleşme aynı koşullarla bir yıl uzamış sayılır.
İhtiyaç nedeniyle tahliye davası nasıl açılır?
İhtiyaç nedeniyle tahliye için ihtiyacın gerçek, samimi ve zorunlu olması ve yargılama boyunca sürmesi gerekir. Kanun, ihtiyaç sahibi olabilecek kişileri sınırlı olarak saymıştır: kiraya verenin kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu ve kanun gereği bakmakla yükümlü olduğu kişiler. Kiraya verenin ortağı olduğu bir şirketin ihtiyacı, şirket ayrı bir tüzel kişi olduğundan bu kapsama girmez.
Belirli süreli sözleşmelerde dava, kira süresinin bitiminden başlayarak bir ay içinde açılmalıdır (TBK m. 350). Belirsiz süreli sözleşmelerde ise genel hükümlerdeki fesih dönemine ve fesih bildirim sürelerine göre belirlenecek tarihten itibaren bir aylık süre işler. Süre hesabı kamu düzenine ilişkindir; mahkeme, karşı taraf ileri sürmese bile süreyi kendiliğinden inceler.
Sözleşmedeki fesih bildirimi şartı süreyi etkiler mi?
Evet; sözleşmede kiraya verenin süre bitiminden önce belirli bir sürede yazılı bildirim yapacağı kararlaştırılmışsa bu şarta uyulması gerekir. Yargıtay, bildirim yapılmazsa sözleşmenin bir yıl uzamış sayılacağını ve kanundaki bir aylık sürede açılan davanın da süresinde kabul edilmeyeceğini belirtmiştir. Bu nedenle dava planlanmadan önce sözleşmenin özel şartları mutlaka okunmalıdır.
Yeniden inşa ve imar sebebi nasıl ispatlanır?
Bu sebepte kiraya veren, kiralananın yeniden inşası veya esaslı onarımı, genişletilmesi ya da değiştirilmesi gerektiğini ve işler sırasında kullanımın imkânsız olduğunu göstermelidir (TBK m. 350/2). Onaylı proje ve ruhsat gibi teknik belgeler, iddiayı somutlaştırmaya yardımcı olur. Kiracı binada otururken yapılabilecek boya veya küçük tadilat işleri bu sebebi karşılamaz.
Yeni malik kiracıyı nasıl tahliye ettirebilir?
Kiralananı sonradan satın alan kişi, kendisi veya yakınları için ihtiyaç varsa iki yoldan birini seçebilir. Birincisinde edinme tarihinden itibaren bir ay içinde durumu kiracıya yazılı olarak bildirir ve bu bildirimden sonra altı ay geçince dava açar. İkincisinde sözleşme süresinin bitiminden başlayarak bir ay içinde dava açar (TBK m. 351).
Kira sözleşmesi, taşınmazın satılmasıyla kendiliğinden sona ermez; yeni malik mevcut sözleşmenin tarafı hâline gelir. Satın alma öncesinde kiracının durumunu ve sözleşme süresini incelemek bu nedenle önemlidir; konuya ilişkin kontrol listesine tapu devri öncesi yapılacak incelemeler yazımızdan ulaşabilirsiniz.
Tahliye taahhüdü ve iki haklı ihtar ne zaman tahliye sebebidir?
Yazılı tahliye taahhüdü, ancak kiralanan kiracıya teslim edildikten sonra verilmişse geçerli bir tahliye sebebidir. Kiraya veren, taahhüt edilen boşaltma tarihinden başlayarak bir ay içinde icra takibi başlatabilir veya dava açabilir (TBK m. 352/1). Teslimden önce, sözleşmeyle birlikte imzalatılan taahhütler uygulamada tartışma konusu olur ve dikkatle değerlendirilmelidir.
İki haklı ihtar sebebinde kiracının, bir yıl ve daha uzun süreli sözleşmelerde aynı kira yılı içinde kira bedelini ödemediği için iki kez yazılı ihtara sebep olması aranır. Dava, ihtarların yapıldığı kira yılının bitiminden başlayarak bir ay içinde açılmalıdır (TBK m. 352/2). İhtarlar haklı olmalıdır; yani ihtar edildiği tarihte kira bedeli gerçekten muaccel (ödenmesi gereken) olmalıdır.
Kira ödenmezse hangi yol izlenir?
Kira bedeli ödenmezse kiraya veren, kiracıya yazılı olarak süre verip bu sürede ödeme yapılmazsa sözleşmeyi feshedeceğini bildirebilir. Konut ve çatılı işyeri kiralarında bu süre en az otuz gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı günü izleyen günden itibaren işler (TBK m. 315).
Süre dolduğunda kiraya veren tahliye davası açabileceği gibi, İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 269 uyarınca ilamsız icra yoluyla da tahliye isteyebilir.
İlamsız icra yoluyla tahliye, dava şartı arabuluculuk kapsamı dışında bırakılmıştır. Ancak kiracının ödeme emrine itiraz etmesi durumunda süreç uzayabileceğinden, hangi yolun seçileceği somut dosyanın koşullarına göre belirlenmelidir.
Tahliye davasında arabuluculuk zorunlu mu?
Evet; 1 Eylül 2023'ten itibaren kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Bu kural, 7445 sayılı Kanun'la 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'na eklenen 18/B maddesine dayanır. Tek istisna, kiralananın İİK'ya göre ilamsız icra yoluyla tahliyesidir.
Arabuluculuk başvurusunun zamanlaması da önemlidir. Yargıtay, ihtiyaç nedeniyle tahliye davalarında arabuluculuk başvurusunun dava açma hakkı doğduktan sonra, yani dava açma süresi içinde yapılması gerektiğine karar vermiştir. Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen süre ise hak düşürücü sürenin hesabında dikkate alınmaz.
Dava hangi mahkemede ve hangi usulle görülür?
Kira ilişkisinden doğan tahliye davalarında görevli mahkeme, dava değerine bakılmaksızın sulh hukuk mahkemesidir (HMK m. 4/1-a). Sulh hukuk mahkemelerinin görevine giren davalar basit yargılama usulüne tabidir (HMK m. 316/1-a).
Bu usulde dilekçeler sınırlıdır ve deliller kural olarak dilekçelerle birlikte gösterilmelidir.
Arabuluculuk sonunda düzenlenen anlaşamama son tutanağının aslı veya arabulucu onaylı örneği dava dilekçesine eklenmelidir. Kira sözleşmesi, ihtarnameler ve tebliğ belgeleri, ihtiyacı gösteren belgeler (ör. kiraya verenin kirada oturduğunu gösteren sözleşme, sağlık veya iş değişikliği belgeleri) ve tanık listesi baştan hazırlanmalıdır.
Kiracı tahliye davası açmadan önce neler kontrol edilmeli?
Kiracı tahliye davası açmadan önce kira sözleşmesinin başlangıç tarihi, süresi ve özel şartları ile tarafların kimliği doğru tespit edilmelidir. Kiralananın el değiştirip değiştirmediği, sözleşmenin yazılı mı sözlü mü olduğu ve kira bedelinin nasıl ödendiği de süre hesabını doğrudan etkiler. Bu bilgiler olmadan seçilen tahliye sebebi, davanın esastan değil usulden kaybedilmesine neden olabilir.
İkinci adım, dayanılacak sebebe uygun delillerin bir araya getirilmesidir. İhtiyaç davasında ihtiyacın neden doğduğu ve neden bu taşınmazla karşılanması gerektiği belgelenmelidir; tahliye taahhüdünde ise taahhüdün tarihi ve kiralananın teslim tarihi önem taşır. İki haklı ihtar dosyalarında ihtarnamelerin tebliğ tarihleri ve ödeme kayıtları birlikte değerlendirilir.
Son olarak kiracı tahliye davası için dava açma süresinin başlangıcı ve sonu takvim üzerinde işaretlenmeli, arabuluculuk başvurusu bu aralıkta yapılmalıdır. Kiraya veren ve kiracı arasında arabuluculukta anlaşma sağlanırsa düzenlenen anlaşma belgesine sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir (6325 sayılı Kanun m. 18/B).
Dava süresi nasıl uzatılır ve yeniden kiralama yasağı nedir?
Kiraya veren, en geç dava açma süresi içinde dava açacağını kiracıya yazılı olarak bildirirse dava açma süresi bir kira yılı uzamış sayılır (TBK m. 353). Bu bildirim, özellikle arabuluculuk ve delil hazırlığı için zamana ihtiyaç duyulan dosyalarda yaygın olarak kullanılır.
Fesih bildirimlerinin de geçerli olması için yazılı yapılması zorunludur (TBK m. 348).
İhtiyaç nedeniyle tahliye sağlayan kiraya veren, haklı sebep olmaksızın kiralananı üç yıl geçmedikçe eski kiracısından başkasına kiralayamaz. Yeniden inşa ve imar amacıyla boşaltılan taşınmazlar için de benzer bir yasak ve eski kiracı lehine öncelik hakkı öngörülmüştür. Bu kurala aykırılık hâlinde kiraya veren, eski kiracıya son kira yılında ödenen bir yıllık kira bedelinden az olmamak üzere tazminat öder (TBK m. 355).
Kiracı tahliye davasında hangi savunmaları ileri sürebilir?
Kiracı öncelikle davanın süresinde açılıp açılmadığını ve arabuluculuk dava şartının usulüne uygun yerine getirilip getirilmediğini denetletebilir. İhtiyaç davalarında ihtiyacın gerçek, samimi ve zorunlu olmadığını, örneğin kiraya verenin aynı yerde boş ve elverişli başka bir taşınmazı bulunduğunu ileri sürebilir. Tahliye taahhüdüne dayalı davalarda ise taahhüdün teslimden önce alındığı savunması öne çıkar.
İki haklı ihtar davalarında ihtarların aynı kira yılında yapılmadığı ya da ihtar tarihinde kira bedelinin henüz ödenmesi gereken hâle gelmediği savunulabilir. Bu savunmaların her biri belgeyle desteklenmelidir. Basit yargılama usulünde delillerin cevap dilekçesiyle birlikte gösterilmesi beklendiğinden kiracının da hazırlığını erken yapması gerekir.
Sık yapılan hatalar
- Süre bitmeden "erken" dava açmak veya bir aylık süreyi kaçırmak
- Dava açma hakkı doğmadan arabuluculuk başvurusu yapmak
- Sözleşmedeki fesih bildirim şartını göz ardı etmek
- Şirket ortağının veya kanunda sayılmayan yakınların ihtiyacına dayanmak
- Teslimle aynı anda imzalatılan tahliye taahhüdüne güvenmek
- Yargılama sürerken taşınmazı satmak veya ihtiyacı sona erdirecek işlem yapmak
Kiracı tahliye davası, sebebin doğru seçilmesi kadar sürelerin ve arabuluculuk aşamasının doğru yönetilmesini gerektirir. Kira ilişkisi yabancı uyruklu bir kiracı veya kiraya verenle kurulmuşsa ikamet ve adres kayıtlarına etkileri de ayrıca gözetilmelidir; bu konuda yabancıların oturum izni rehberimize göz atabilirsiniz. Gayrimenkul hukuku alanındaki hizmet kapsamımızı inceleyebilir veya İletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.



