İnsan ticareti, kişileri zorla çalıştırmak, fuhuş yaptırmak, esarete tabi kılmak veya organlarını almak amacıyla tehdit, cebir, kandırma ya da çaresizliklerinden yararlanma gibi yollarla tedarik etmek, taşımak, ülkeye sokmak, ülke dışına çıkarmak veya barındırmaktır. Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 80. maddesine göre cezası sekiz yıldan on iki yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasıdır.

Aşağıda suçun unsurlarını, mağdurun rızasının neden geçersiz sayıldığını, fuhuş ve göçmen kaçakçılığı suçlarından farkını ve yabancı mağdurların haklarını soru-cevap düzeninde açıklıyoruz.

İnsan ticareti nedir, hangi eylemler suçtur?

Suç üç parçadan oluşur ve üçünün birlikte bulunması gerekir (TCK m. 80/1):

  • Eylem: kişileri ülkeye sokmak, ülke dışına çıkarmak, tedarik etmek, kaçırmak, bir yerden başka bir yere götürmek veya sevk etmek ya da barındırmak.
  • Araç: tehdit, baskı, cebir veya şiddet uygulamak, nüfuzu kötüye kullanmak, kandırmak ya da kişiler üzerindeki denetim olanaklarından veya çaresizliklerinden yararlanarak rızalarını elde etmek.
  • Amaç: zorla çalıştırmak, hizmet ettirmek, fuhuş yaptırmak, esarete tabi kılmak veya vücut organlarının verilmesini sağlamak.
İnsan ticareti suçunun üç unsuru: eylem, araç ve sömürü amacı; rızanın geçersizliği ve çocuklara ilişkin özel kural
TCK m. 80/1'deki eylem, araç ve amaç unsurları.

Kişinin ülke sınırını geçmesi şart değildir. Tedarik, sevk veya barındırma eylemleriyle suç ülke içinde de işlenebilir.

İnsan ticaretinin cezası kaç yıldır?

Ceza sekiz yıldan on iki yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasıdır (TCK m. 80/1). Bu suçlardan dolayı tüzel kişiler hakkında da güvenlik tedbirine hükmolunur (TCK m. 80/4).

Suç bir örgüt çatısı altında işlenmişse, suç işlemek amacıyla örgüt kurma veya örgüte üye olma suçu ayrıca değerlendirilir (TCK m. 220). Amaç organ almaksa, organ veya doku ticareti suçu (TCK m. 91) da gündeme gelebilir.

Mağdur razı olduysa suç yine oluşur mu?

Evet. Kanunda sayılan amaçlarla girişilen ve suçu oluşturan fiiller varsa mağdurun rızası geçersizdir (TCK m. 80/2). Tehdit, kandırma veya çaresizlikten yararlanmayla alınmış bir "evet" failin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

On sekiz yaşını doldurmamış kişiler için kural daha sıkıdır. Çocuk bu amaçlarla tedarik edilmiş, kaçırılmış, götürülmüş, sevk edilmiş veya barındırılmışsa, tehdit veya kandırma gibi araç fiillerden hiçbiri kullanılmamış olsa da fail aynı cezayı alır (TCK m. 80/3).

"Çaresizlikten yararlanma" ne demektir?

Çaresizlik, kişinin yeme içme, barınma veya seyahat gibi hayatını sürdürmek için zorunlu konularda başka bir seçeneğinin kalmaması ve bu muhtaçlık halinin fail tarafından sömürülmesidir. Yargıtay, yalnızca ülkesindeki ekonomik güçlükler nedeniyle kendi isteğiyle Türkiye'ye gelip fuhuş yapan kişiler bakımından bu unsurun gerçekleşmediğini kabul etmiştir. Böyle bir olayda eylem insan ticareti değil, fuhuş suçu kapsamında değerlendirilmiştir.

İnsan ticareti ile fuhuş suçu nasıl ayrılır, ikisi birlikte cezalandırılır mı?

Fark insan ticaretinin araç fiillerindedir. Tehdit, cebir, kandırma veya çaresizlikten yararlanma gibi araç fiiller kanıtlanamıyorsa, fuhşa aracılık eylemi insan ticareti olarak cezalandırılamaz; fuhuş suçu (TCK m. 227) yönünden değerlendirilir.

İki suç birlikte işlendiğinde ise fail her ikisinden de sorumludur. Yargıtay Ceza Genel Kurulu'na göre insan ticareti fiillerini gerçekleştiren kişi, mağduru ayrıca fuhşa teşvik eder, yolunu kolaylaştırır, aracılık eder veya yer temin ederse fuhuş suçundan da ayrıca cezalandırılır.

İnsan ticareti ile göçmen kaçakçılığı arasındaki fark nedir?

Göçmen kaçakçılığında kişi çoğunlukla kendi isteğiyle yasa dışı yoldan sınırı geçmek ister ve fail bundan maddi menfaat sağlar (TCK m. 79). İnsan ticaretinde ise amaç kişiyi sömürmektir; rıza zorla, kandırarak veya çaresizlikten yararlanarak alınır ve geçersizdir. Göçmen kaçakçılığı sınır unsuru taşır; insan ticareti ülke içinde de işlenebilir.

Göçmen kaçakçılığı ile insan ticaretinin amaç, rıza, sınır unsuru ve temel ceza bakımından karşılaştırma tablosu
İki suçun temel farkları.

Göçmen kaçakçılığının cezası, nitelikli halleri ve göçmenin sorumluluğu için göçmen kaçakçılığı suçu rehberimize bakabilirsiniz.

Yabancı mağdurların hakları nelerdir?

İnsan ticareti mağduru olduğu veya olabileceği yönünde kuvvetli şüphe bulunan yabancılara, yaşadıklarının etkisinden kurtulmaları ve yetkililerle iş birliği yapıp yapmayacaklarına karar verebilmeleri için valiliklerce otuz gün süreli ikamet izni verilir. Bu izinde diğer ikamet izinlerinin şartları aranmaz (6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) m. 48).

  • İzin, mağdurun güvenliği, sağlığı veya özel durumu nedeniyle altışar aylık sürelerle uzatılabilir; toplam süre üç yılı geçemez (YUKK m. 49/1).
  • Mağdurun kendi girişimiyle suçun failleriyle yeniden bağ kurduğu belirlenirse izin iptal edilir (YUKK m. 49/2).
  • Mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağdurları hakkında sınır dışı etme kararı alınmaz (YUKK m. 55/1-ç).
  • Bu izin için başvuru Türkiye içinden yapılabilir (YUKK m. 22).
  • Türkçe bilmeyen mağdur için tercüman görevlendirilir; gideri Devlet Hazinesince karşılanır (5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 202, m. 324/5).
İnsan ticareti mağduru yabancıya verilen 30 günlük ikamet izni, uzatma süreleri, sınır dışı etme yasağı ve tercüman hakkı
YUKK'a göre yabancı mağdurun hakları.

İkamet izinleri hakkında genel bilgi için oturum izni rehberimizi ve Yabancılar Hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

İnsan ticaretinde soruşturma ve kovuşturma nasıl işler?

İnsan ticareti şikâyete bağlı değildir; savcılık ihbar veya kolluk tespitiyle kendiliğinden soruşturma yapar ve uzlaştırma uygulanmaz (CMK m. 253). Cezanın üst sınırı on yılı aştığından dava ağır ceza mahkemesinde görülür (5235 sayılı Kanun m. 12).

Soruşturmada iletişimin denetlenmesi (CMK m. 135), teknik araçlarla izleme (CMK m. 140), malvarlığına el koyma (CMK m. 128) ve şirket yönetimine kayyım atanması (CMK m. 133) gibi tedbirler uygulanabilir.

Tutuklama ve adli kontrol uygulanır mı?

İnsan ticareti CMK'daki katalog suçlar arasındadır. Somut delillere dayanan kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeni var sayılabilir (CMK m. 100/3-a-2). Yine de işin önemi ve beklenen cezayla ölçülü olmayan tutuklama kararı verilemez (CMK m. 100/1); hâkim tutuklama yerine yurt dışına çıkış yasağı veya imza yükümlülüğü gibi adli kontrol tedbirlerine karar verebilir (CMK m. 109).

İnsan ticaretinde etkin pişmanlık var mıdır?

Hayır. TCK'da insan ticareti için özel bir etkin pişmanlık hükmü bulunmaz. Suç bir örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmişse, örgüt kurma, yönetme veya üyelik suçu bakımından TCK m. 221'deki etkin pişmanlık hükümleri gündeme gelebilir. Bu hükümler insan ticareti suçunun cezasını ortadan kaldırmaz.

İnsan ticaretinde zamanaşımı ne kadardır?

Dava zamanaşımı on beş yıldır, çünkü cezanın üst sınırı on iki yıldır (TCK m. 66/1-d). Şüphelinin savcı huzurunda ifadesinin alınması, tutuklama, iddianame veya mahkûmiyet kararı zamanaşımını keser ve süre yeniden başlar; ancak toplam süre kanundaki sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir (TCK m. 67/2–4). Buna göre üst sınır yirmi iki buçuk yıldır.

Avukat desteği ne zaman gerekir?

İnsan ticareti şüphesiyle ifadeye çağrılan, gözaltına alınan veya hakkında iddianame düzenlenen kişi avukatla çalışmalıdır. Bu suçun alt sınırı sekiz yıl olduğundan, avukatı olmayan şüpheli veya sanığa istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK m. 150/2–3).

Mağdurlar açısından da avukat desteği önemlidir: ikamet izni, sınır dışı etmeye karşı korunma ve ceza dosyasındaki hakların takibi birlikte yürütülmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için BÜYÜKAY Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz. Büromuzun ceza muhakemesi alanındaki yayınlarına Çalışmalarımız sayfasından ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar

  • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66, 67, 80, 91, 93, 220, 221, 227 (mevzuat.gov.tr)
  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 100, 109, 128, 133, 135, 140, 150, 202, 253, 324 (mevzuat.gov.tr)
  • 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 22, 48, 49, 55 (mevzuat.gov.tr)
  • 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun m. 12 (mevzuat.gov.tr)
  • Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2019/271, K. 2019/708, T. 19.12.2019
  • Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2020/7066, K. 2021/27530, T. 24.11.2021
  • Yargıtay 18. Ceza Dairesi, E. 2015/1, K. 2015/1334, T. 14.05.2015