Anlaşmalı Boşanma Şartları Nelerdir? Protokol ve Duruşma (2026)

Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin aile mahkemesine birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin açtığı davayı kabul etmesi ve hâkimin her iki eşi bizzat dinleyerek protokolü uygun bulması gerekir. Bu şartlar Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir; şartlar oluştuğunda evlilik birliği kanun gereği temelinden sarsılmış sayılır ve ayrıca kusur ispatı aranmaz.

Uygulamada en çok sorun, protokolün eksik hazırlanmasından ve eşlerden birinin duruşmada fikrini değiştirmesinden çıkar. Bu yazıda anlaşmalı boşanma şartlarını, protokolde mutlaka yer alması gereken başlıkları, dava ve duruşma sürecini ve kararın kesinleşmesini sade bir dille ele alıyoruz. Metin genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki değerlendirme yerine geçmez.

Anlaşmalı boşanma şartları nelerdir?

Kanun, anlaşmalı boşanma şartları olarak dört temel unsur arar: evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin ortak iradesi, hâkimin eşleri bizzat dinlemesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemenin hâkimce uygun bulunması. Bu şartlardan biri eksikse mahkeme anlaşmalı boşanma kararı veremez. Şartlar birlikte değerlendirilir; yalnızca iki eşin imzaladığı bir belge tek başına yeterli değildir.

Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalı

Bir yıllık süre, evlenme tarihinden dava tarihine kadar geçen süredir. Evlilik bir yılı doldurmadan açılan bir davada anlaşmalı boşanma hükmü kurulamaz; eşler bu durumda ya süreyi beklemeli ya da kusura dayalı çekişmeli boşanma yoluna gitmelidir. Sürenin hesabında evlenme tarihini gösteren nüfus kaydı esas alınır.

Ortak başvuru veya davanın kabulü

Eşler davayı birlikte açabilir ya da bir eş dava açar, diğer eş bu davayı kabul eder. İkinci ihtimalde kabul beyanının duruşmada, hâkim önünde açıkça tekrarlanması gerekir. Çekişmeli olarak başlamış bir dava da eşlerin yargılama sırasında anlaşması hâlinde anlaşmalı boşanmaya dönüşebilir.

Hâkimin eşleri bizzat dinlemesi

Hâkim, iradenin serbestçe açıklandığına kanaat getirmek için iki eşi de bizzat dinlemek zorundadır (TMK m. 166/3). Bu nedenle eşlerin duruşmada şahsen hazır bulunması gerekir; vekil (avukat) eşlik edebilir, ancak eşin kendi beyanı yerine geçmez. Hâkim, beyanların baskı veya yanılgı altında verilip verilmediğini sorarak kontrol eder.

Anlaşmalı boşanma protokolünde neler yer almalı?

Protokol (eşlerin boşanma ve sonuçları üzerindeki yazılı anlaşması), boşanmanın mali sonuçlarını ve varsa çocukların durumunu eksiksiz düzenlemelidir. Hâkim bu düzenlemeyi uygun bulmadıkça boşanmaya karar veremez; boşanmanın yan (fer'î) sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim onayı olmadan geçerli olmaz (TMK m. 184/5). Belirsiz bırakılan her madde, ileride yeni bir davanın konusu olabilir.

• Velayet: Ortak çocukların velayetinin hangi eşte kalacağı.
• Kişisel ilişki (görüşme düzeni): Velayeti almayan eşin çocukla hangi gün ve saatlerde görüşeceği; bayram ve tatil dönemleri.
• İştirak nafakası (çocuk için ödenen nafaka): Tutar, ödeme günü, artış yöntemi ve ödeme yapılacak hesap.
• Yoksulluk nafakası (eş için ödenen nafaka): Talep edilip edilmediği, tutarı ve süresi; talep yoksa bunun açıkça yazılması.
• Maddi ve manevi tazminat: Talepten vazgeçildiği ya da ödenecek tutar.
• Mal rejimi ve eşyalar: Edinilmiş mallar, araç, konut, ziynet eşyası ve ev eşyasının paylaşımı.
• Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti: Hangi eşin üstleneceği.

Velayeti almayan eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m. 182). Hâkim, kişisel ilişki düzenlenirken çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararlarını esas alır. Velayet konusundaki ölçütler için aile ve miras hukuku alanındaki çalışma kapsamımıza göz atabilirsiniz.

Hâkim protokolü değiştirebilir mi?

Evet; hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Ancak bu değişiklikleri eşlerin de kabul etmesi gerekir; kabul edilirse boşanmaya hükmedilir. Eşlerden biri değişikliği kabul etmezse anlaşma ortadan kalkar ve dava çekişmeli boşanma olarak devam eder.

Anlaşmalı boşanma davası nasıl açılır?

Dava, aile mahkemesinde açılır; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu görevi asliye hukuk mahkemesi yürütür. Aile mahkemeleri, Türk Medeni Kanunu'nun aile hukukuna ilişkin kitabından doğan dava ve işlere bakar (4787 sayılı Kanun m. 4). Dava dilekçesine imzalı protokol, nüfus kayıt örneği ve kimlik fotokopileri eklenir.

Yetkili mahkeme hangisi?

Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Örneğin eşlerden biri İstanbul'da, diğeri Ankara'da oturuyorsa dava bu iki şehirden birinde açılabilir. Yetkili yerin doğru seçilmesi, dosyanın gereksiz yere başka mahkemeye gönderilmesini önler.

Harç ve gider avansı

Dava açılırken başvurma harcı, peşin harç ve tebligat gibi masraflar için gider avansı yatırılır. Bu tutarlar her yıl Harçlar Kanunu tarifeleri ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu Gider Avansı Tarifesi ile güncellenir. Güncel değeri dava açacağınız adliyenin ön bürosundan veya UYAP üzerinden teyit ediniz.

Anlaşmalı boşanma duruşması nasıl geçer?

Duruşmada hâkim, eşlerin kimliğini tespit eder, her iki eşe ayrı ayrı boşanmak isteyip istemediklerini ve protokolü özgür iradeleriyle imzalayıp imzalamadıklarını sorar. Ardından protokol maddeleri tek tek okunur ve eşlerin kabul beyanı tutanağa geçirilir. Çocukların durumuna ilişkin düzenleme hâkimce uygun bulunursa, kural olarak aynı oturumda karar açıklanabilir.

Hâkimin bir eşi dinlemeden karar vermesi, Yargıtay uygulamasında bozma sebebidir. Yargıtay, yargılamanın ilerleyen aşamalarında sunulan protokoller için de eşlerin duruşmaya çağrılıp bizzat beyanlarının alınmasını şart koşmaktadır.

Eşlerden biri protokolden dönerse ne olur?

Eşlerden biri karar kesinleşinceye kadar protokolden dönebilir; bu durumda anlaşmalı boşanma şartları ortadan kalkar ve dava çekişmeli boşanma olarak görülür. Yargıtay'a göre eşlerin mali sonuçlar ve çocukların durumu konusundaki irade beyanlarından dönmesini engelleyen bir kanun hükmü yoktur. Mahkeme, bu hâlde taraflara vakıa ve delillerini bildirmeleri için süre vererek yargılamayı genel kurallara göre yürütür.

Çekişmeli yargılamada boşanma sebebinin ve kusurun delillerle ispatı gerekir. Hâkim, boşanma davasının dayandığı olguların varlığına vicdani kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz ve tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz (TMK m. 184). Bu nedenle protokol imzalanmadan önce her maddenin üzerinde gerçekten uzlaşılması, sürecin uzamasını önlemenin en etkili yoludur.

Anlaşmalı boşanma kararı ne zaman kesinleşir?

Karar, gerekçeli kararın her iki eşe tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresi dolduğunda kesinleşir (HMK m. 345). Eşler, karar kendilerine tebliğ edildikten sonra istinaf yoluna başvurma hakkından feragat edebilir; tebliğden önce feragat mümkün değildir (HMK m. 349/1).

Kesinleşme şerhi verilen karar nüfus müdürlüğüne bildirilir ve medeni hal kaydı güncellenir. Bu aşamadan sonra protokol hükümleri, ilamın parçası olarak bağlayıcı hâle gelir.

Kadın için kanunda üç yüz günlük bir bekleme süresi bulunur; ancak doğurmakla süre sona erer, kadının önceki evliliğinden gebe olmadığı anlaşılırsa veya eşler yeniden birbiriyle evlenmek isterse mahkeme bu süreyi kaldırır (TMK m. 132). Bekleme süresinin kaldırılması ayrı bir başvuruyla istenir.

Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma arasındaki fark nedir?

Temel fark, anlaşmalı boşanmada kusur ispatı aranmaması ve yan sonuçların eşlerin protokolüyle belirlenmesidir. Çekişmeli boşanmada ise boşanma sebebi ve kusur delillerle ispatlanır, nafaka, tazminat ve velayet konularında hâkim karar verir.

Boşanma yan sonuçlarına ilişkin kavramlar her iki yolda da aynıdır. Kusursuz veya daha az kusurlu eş maddi tazminat, kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş manevi tazminat isteyebilir (TMK m. 174); boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş ise kusuru daha ağır olmamak koşuluyla yoksulluk nafakası talep edebilir (TMK m. 175).

Anlaşmalı boşanma şartları arasında bu taleplerin protokolde açıkça düzenlenmesi de yer alır; aksi hâlde hâkim düzenlemeyi eksik bulabilir.

Eşlerden biri yabancı uyruklu ise boşanma, aile ikamet izni gibi oturum haklarını da etkileyebilir; bu konuda yabancıların Türkiye'de oturum izni türleri yazımızdaki genel çerçeveye bakabilirsiniz.

Anlaşmalı boşanmaya nasıl hazırlanılır?

Anlaşmalı boşanma şartları açısından hazırlık, evlilik süresinin kontrolüyle başlar ve protokolün her iki eşçe ayrıntılı okunmasıyla tamamlanır. Aşağıdaki sıra, dosyanın eksiksiz hazırlanmasına yardımcı olur; her adımın somut aile durumuna göre uyarlanması gerekir.

• Evlenme tarihini nüfus kaydından kontrol edin ve bir yıllık sürenin dolduğunu doğrulayın.
• Ortak çocukların okul, sağlık ve günlük bakım ihtiyaçlarını listeleyerek velayet ve görüşme düzenini konuşun.
• Ortak malların, banka hesaplarının, araç ve konut kayıtlarının dökümünü çıkarın.
• Nafaka tutarını, ödeme gününü ve yıllık artış yöntemini yazılı olarak belirleyin.
• Protokolü iki eş ayrı ayrı okuyup her sayfayı imzalasın; bir nüsha mahkemeye sunulsun.
• Duruşma gününü takip edin ve iki eşin de kimlik belgeleriyle şahsen hazır bulunmasını sağlayın.

Protokolün dili sade ve ölçülebilir olmalıdır. 'Uygun bir miktar' veya 'makul süre' gibi ifadeler yerine rakam, tarih ve ödeme yöntemi yazılması, kararın icrası aşamasında tartışma çıkmasını önler. Yurt dışında yaşayan bir eş varsa duruşmaya katılım planı da önceden yapılmalıdır.

Sık yapılan hatalar

• Evlilik bir yılı doldurmadan anlaşmalı boşanma davası açmak.
• Protokolde nafaka tutarını yazıp artış yöntemini ve ödeme gününü belirtmemek.
• Ziynet eşyası, araç veya konut gibi malları protokolde hiç anmamak ya da 'mal paylaşımı yapılmıştır' gibi genel bir ifadeyle geçiştirmek.
• Kişisel ilişki günlerini 'tarafların anlaşacağı şekilde' diye belirsiz bırakmak.
• Duruşmaya eşlerden birinin şahsen katılmaması.
• Hâkimin önerdiği değişiklikleri kabul etmeden önce sonuçlarını değerlendirmemek.

Anlaşmalı boşanma şartları doğru kurulduğunda bu yol eşler için daha öngörülebilir bir yoldur; ancak protokolün her maddesi kesinleşen karar içinde bağlayıcı hâle gelir. Süreci başlatmadan önce protokolün kapsamını gözden geçirmek isterseniz aile ve miras hukuku hizmet kapsamımızı inceleyin, benzer konulardaki yazılarımız için çalışmalarımız sayfasına, sorularınız için İletişim sayfasına göz atabilirsiniz.